Ρογκατσάρια

Παραδοσιακό το έθιμο των «ρογκατσαριών» στο Μεγάλο Σειρήνι Γρεβενών που μεταπολεμικά γίνεται για περισσότερο από 50 χρόνια… Το έθιμο συγκεντρώνει πλήθος κόσμου, που συρρέει για να υποδεχθεί, με τον καλύτερο τρόπο, την έλευση του νέου έτους! Με αυτό οι Μεγαλοσειρηνιώτες εκφράζουν την αισιοδοξία τους για μια καλύτερη, δημιουργική, νέα χρονιά.

Τα ρογκατσάρια αφού εκκλησιασθούν (αυτό αποτελεί μετάλλαξη του εθίμου επί το χριστιανικότερον), επισκέπτονται όλα τα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας τα παραδοσιακά κάλαντα, κατά περίσταση. Όλοι οι κάτοικοι περιμένουν τα ρογκατσάρια. Σε κάθε σπίτι τους προσφέρουν τοπικό κρασί, παραδοσιακούς μεζέδες και γλυκίσματα, όπως θες να ευχαριστήσεις αυτόν που σου φέρνει καλές ειδήσεις. Το έθιμο κορυφώνεται στις 14-30, περίπου, στην κεντρική πλατεία του χωριού, όπου συγκεντρώνεται πλήθος κόσμου. Ο σύλλογος τότε εκεί προσφέρει κρασί, πίττες και τσιγαρίδες. Χορεύει ο ρογκατσιάρης, οι «νύφες», ο «γιατρός», οι «καπεταναραίοι», και μετά ο χορός γίνεται πάνδημος. Στην εκδήλωση παρευρίσκεται και ο δήμαρχος Γρεβενών, που «ακούει» το «αφέντη μου πρωτύτερε και πρωτοτιμημένε» από τα ρογκατσάρια. Στην αναβίωση του εθίμου – έως το 1979, έτος ιδρύσεως του συλλόγου – συμμετείχαν οι νέοι, οι οποίοι είχαν πρόσκληση για να καταταγούν στον στρατό. Από το 1979 και μετά, η αναβίωση του εθίμου τελεί υπό την αιγίδα του πολιτιστικού συλλόγου, με την αμέριστη συμπαράσταση του ΑΟ ΣΕΙΡΗΝΑ. Αποτελει’ δε, την κορυφαία εκδήλωση του πολιτιστικού συλλόγου Μεγάλου Σειρηνίου «Το Λειψοκούκι».

“Στα χωριά των Γρεβενών, την Πρωτοχρονιά, όλα τα μεγάλα και ανύπαντρα αγόρια του χωριού αλλά και νιόπαντροι ή και μεγαλύτεροι άντρες, έπαιρναν μέρος στα “ρουγκατσάρια” – στα μασκαρέματα.
Τα ρουγκατσάρια γιορτάζονται την ίδια εποχή που γιορτάζονταν και τα “Διονύσια κατ΄αγρούς” ή ” Μικρά Διονύσια” της αρχαιότητας.
Tα ρουγκατσάρια είναι καθαρά διονυσιακές γιορτές με αναπαραστάσεις και ξεφαντώματα που οι συμβολισμοί τους παραπέμπουν στην γιορτή της ζωής με την αλλαγή του νέου χρόνου. Ο ρουγκατσιάρης είναι ο κορυφαίος του αρχαίου χορού στο δρώμενο αυτό.
Ο Άγγλος καθηγητής ελληνικών σπουδών George Derwent Thomson δήλωσε: ” Στη Μακεδονία, η λατρεία του Διονύσου διατήρησε για πολύ ακόμα καιρό την πρωτόγονη μορφή της.”
 
Ετυμολογία:
  • από το λατινικό Roqatio του ρήματος roqo: ζητώ, απαιτώ
  • από το σλάβικο “ρογκ” – κέρατο
  • από τον ήχο “ρούγκου – ρούγκου” των κουδουνιών του ρουγκατσιάρη
 
Από το βιβλίο: “Το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων – Λαογραφικό” του Κώστα Καραπατάκη
-1971-
 

Γουρνοχαρά

Η γουρουνοχαρά είναι ένα από τα σημαντικότερα χριστουγεννιάτικα έθιμα σε πολλές περιοχές των Γρεβενών. Την ημέρα των Χριστουγέννων, τελείται στα χωριά των Γρεβενών το σφάξιμο του γουρουνιού. Οι οικογένειες έτρεφαν καλά τον χοίρο, ώστε να παχύνει και να έχει πολύ κρέας. Η σφαγή και το γδάρσιμο του ζώου γινόταν από έμπειρα άτομα, γιατί το δέρμα του σφαγίου έπρεπε να διατηρηθεί λείο για να χρησιμοποιηθεί στη συνέχεια στην κατασκευή «γουρουνοτσάρουχων» (παπουτσιών). Το κομμένο σε κομμάτια κρέας το έβραζαν με πράσα και μπαχαρικά και έφτιαχναν λουκάνικα. Το λίπος (το παστό) το έλιωναν και το διατηρούσαν σε δοχεία για όλο τον χρόνο. Πολλές φορές έβαζαν μέσα στο λιωμένο λίπος (λίγδα) κομμάτια βρασμένου κρέατος (καβουρμάς) και το κρατούσαν μέχρι το καλοκαίρι. Με το κεφάλι και τα πόδια του χοίρου έφτιαχναν πατσά. Πλέον κάθε χρόνο οι κάτοικοι μαζεύονται στις πλατείες με κρασί, χριστόψωμο, μουσική ορχήστρα και βέβαια άφθονο κρέας και αναβιώνουν το έθιμο.

 

Φανός

ο «Φανός» – προέρχεται από το αρχαίο ρήμα «φαίνω» – το άναμμα δηλαδή φωτιάς σε βωμό στο σταυροδρόμι κάθε γειτονιάς και τα σατιρικά πειράγματα στο Γρεβενιώτικο γλωσσικό ιδίωμα.Το έθιμο του ανάμματος του «Φανού» έχει παμπάλαιες ρίζες.Είναι μία γιορτή με λατρευτικό αλλά και ανατρεπτικό χαρακτήρα που στήνεται γύρω από ένα βωμό στον οποίο η φωτιά καίει όλη τη νύχτα και γίνεται το βράδυ της «Τρανής της Απουκράς» όταν το κέφι έχει φτάσει στα ύψη.

Γύρω από τη φωτιά σχηματίζεται ένας κύκλος με επικεφαλής τον κορυφαίο τραγουδιστή, ο οποίος τραγουδάει πρώτος και μόνος του τα αποκριάτικα τραγούδια ακολουθούμενος από το χορό που επαναλαμβάνει ομαδικά και με τον ίδιο τρόπο τον στίχο.


Τρανός χορός 

 
“Τρανός χορός, γιατί ο κύκλος που σχηματίζεται είναι πολύ μεγάλος και ανοιχτός. Πρώτος, πιανόταν ο νούνος με το φλάμπουρο στο χέρι, δίπλα του ο πατέρας του νούνου, ο πατέρας του γαμπρού, ο πατέρας της νύφης και με την σειρά οι άντρες των δύο οικογενειών με τελευταίους από τους άντρες τους μπράτιμους και ακολουθούσαν οι γυναίκες.
Αφού χορέψουν με την σειρά μπροστά οι συγγενείς, όπως περιγράφεται παραπάνω, μέχρι και τον πατέρα της νύφης, ο χορός γινόταν διπλός, μπροστά οι γυναίκες με πρώτη την νύφη και πίσω οι άντρες με πρώτο τον γαμπρό.”
Από το βιβλίο: ” Γάμος του παλιού καιρού – (Λαογραφικό της περιοχής Γρεβενών)”
Έκδοση: 1960
Κώστας Καραπατάκης
Το βιβλίο έχει καταγραφή του γάμου στην περιοχή των Γρεβενών όπως γινόταν παλιότερα έως το 1925…κάποια έθιμα όμως έχουν αντέξει μέχρι τις μέρες μας!

Αρχείο:Φώτης Μήτσιος του Ζήση
 
 
 
Scroll to Top
Skip to content